Zatrudniasz pracowników? Ocena ryzyka zawodowego to jeden z podstawowych obowiązków pracodawcy. Dotyczy nie tylko zakładów produkcyjnych, budów czy magazynów, ale również biur, sklepów, salonów usługowych i innych miejsc pracy.
W praktyce wielu pracodawców przypomina sobie o ocenie ryzyka zawodowego dopiero podczas kontroli, po wypadku przy pracy albo przy kompletowaniu dokumentacji BHP dla nowego pracownika.
Warto sprawdzić ją wcześniej.
Czy Twoja firma posiada aktualną ocenę ryzyka zawodowego dla wszystkich wykonywanych prac? Czy dokument odpowiada rzeczywistym warunkom pracy? Czy pracownicy zostali z nim zapoznani?
Poniżej wyjaśniamy najważniejsze kwestie z punktu widzenia pracodawcy.
Co to jest ocena ryzyka zawodowego?
Ocena ryzyka zawodowego to proces polegający na rozpoznaniu zagrożeń występujących podczas wykonywania pracy, oszacowaniu związanego z nimi ryzyka oraz określeniu działań, które pozwolą je wyeliminować lub ograniczyć.
Mówiąc prościej – pracodawca powinien wiedzieć:
- Co może zagrozić pracownikowi?
- Jakie mogą być skutki tego zagrożenia?
- Jak duże jest prawdopodobieństwo jego wystąpienia?
- Co można zrobić, aby ograniczyć ryzyko?
Przykładowymi zagrożeniami mogą być:
- upadek na tym samym poziomie,
- upadek z wysokości,
- porażenie prądem elektrycznym,
- ruchome elementy maszyn,
- ostre narzędzia,
- hałas i drgania,
- substancje chemiczne,
- czynniki biologiczne,
- obciążenie układu mięśniowo-szkieletowego,
- praca przy monitorze ekranowym,
- transport ręczny,
- niewłaściwa organizacja stanowiska pracy.
Ocena ryzyka zawodowego nie powinna być więc traktowana wyłącznie jako „dokument potrzebny podczas kontroli PIP”.
Jej głównym celem jest rozpoznanie zagrożeń, zanim doprowadzą do wypadku lub negatywnych skutków zdrowotnych, oraz zastosowanie odpowiednich środków profilaktycznych.
Prawidłowo wykonana ocena pomaga pracodawcy uporządkować bezpieczeństwo w firmie, ograniczyć ryzyko wypadków oraz właściwie zaplanować działania profilaktyczne.
Kto musi posiadać ocenę ryzyka zawodowego?
To jedno z najczęściej zadawanych przez przedsiębiorców pytań: kto musi mieć ocenę ryzyka zawodowego?
Zgodnie z art. 226 Kodeksu pracy pracodawca ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą, stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko oraz informuje pracowników o ryzyku i zasadach ochrony przed zagrożeniami.
Czy mała firma również musi mieć ocenę ryzyka zawodowego?
Tak.
Nie ma znaczenia, czy zatrudniasz jednego, pięciu, pięćdziesięciu czy kilkuset pracowników.
Jeżeli jesteś pracodawcą, musisz pamiętać o obowiązkach dotyczących oceny ryzyka zawodowego.
Dotyczy to m.in.:
- biur,
- sklepów,
- salonów kosmetycznych i fryzjerskich,
- gabinetów,
- restauracji,
- hoteli,
- warsztatów,
- magazynów,
- firm transportowych,
- firm budowlanych,
- zakładów produkcyjnych,
- przedsiębiorstw usługowych.
Przedsiębiorca zatrudniający pierwszego pracownika zyskuje szereg obowiązków z zakresu BHP. Jednym z nich jest ocena i udokumentowanie ryzyka zawodowego związanego z wykonywaną pracą oraz poinformowanie pracownika o tym ryzyku i zasadach ochrony przed zagrożeniami.
Czy JDG musi mieć ocenę ryzyka zawodowego?
Samo prowadzenie jednoosobowej działalności gospodarczej (JDG) nie oznacza automatycznie obowiązku posiadania udokumentowanej oceny ryzyka na podstawie art. 226 Kodeksu pracy.
Jeżeli przedsiębiorca prowadzi działalność samodzielnie i nie jest pracodawcą, obowiązek wynikający z tego przepisu co do zasady go nie dotyczy.
Sytuacja zmienia się, kiedy przedsiębiorca zaczyna zatrudniać pracowników – w takiej sytuacji ocena ryzyka zawodowego jest obowiązkowa.
Czy ocena ryzyka jest potrzebna również dla pracownika biurowego?
Tak.
To jeden z częstszych błędów popełnianych przez małych pracodawców. Ocena ryzyka zawodowego nie dotyczy wyłącznie prac fizycznych i stanowisk uznawanych za niebezpieczne.
Pracownik administracyjno-biurowy również jest narażony na określone zagrożenia i czynniki uciążliwe.
Dlatego obowiązek oceny ryzyka może dotyczyć zarówno: księgowej, recepcjonisty czy pracownika biurowego, jak również magazyniera, konserwatora, kierowcy, elektryka czy pracownika budowlanego.
Co powinna zawierać prawidłowa ocena ryzyka zawodowego?
Dokumentacja potwierdzająca przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego powinna spełniać wymagania określone w przepisach BHP.
Opis ocenianego stanowiska pracy
W opisie należy uwzględnić m.in.:
- stosowane maszyny,
- narzędzia i materiały,
- wykonywane zadania,
- występujące czynniki niebezpieczne, szkodliwe i uciążliwe,
- stosowane środki ochrony zbiorowej,
- stosowane środki ochrony indywidualnej,
- osoby wykonujące pracę na danym stanowisku.
Identyfikację zagrożeń
To jeden z najważniejszych etapów całego procesu.
Pod uwagę należy wziąć m.in. miejsce i sposób wykonywania pracy, wykorzystywane maszyny i narzędzia, stosowane substancje i materiały, organizację pracy, warunki środowiska pracy oraz kontakt z innymi osobami. Istotne są również czynności wykonywane sporadycznie, takie jak transport materiałów, prace porządkowe, usuwanie awarii czy wykonywanie zadań poza stałym miejscem pracy.
Analiza powinna obejmować różne rodzaje zagrożeń – m.in. mechaniczne, elektryczne, chemiczne, biologiczne, fizyczne, ergonomiczne i psychospołeczne. Należy również uwzględnić możliwość wystąpienia zdarzeń takich jak poślizgnięcie, potknięcie, upadek z wysokości, skaleczenie, uderzenie, porażenie prądem, kontakt z substancją niebezpieczną czy nadmierne obciążenie układu mięśniowo-szkieletowego.
Ważnym źródłem informacji są także sami pracownicy, którzy najlepiej znają codzienny przebieg pracy i mogą wskazać sytuacje niebezpieczne, które nie zawsze są widoczne podczas krótkiej obserwacji stanowiska. Przy identyfikacji zagrożeń warto również przeanalizować wcześniejsze wypadki przy pracy, zdarzenia potencjalnie wypadkowe, wyniki pomiarów środowiska pracy, instrukcje, dokumentację techniczną oraz karty charakterystyki stosowanych substancji chemicznych.
Przykładowo dwóch pracowników zatrudnionych jako „konserwator” może wykonywać zupełnie inne czynności. Jeden wykonuje drobne naprawy wewnątrz budynku, a drugi dodatkowo korzysta z elektronarzędzi, pracuje na drabinach, przemieszcza się samochodem pomiędzy obiektami i ma kontakt z substancjami chemicznymi.
Oszacowanie poziomu ryzyka
Dla każdego zidentyfikowanego zagrożenia należy oszacować poziom ryzyka zawodowego i określić, czy jest ono dopuszczalne. Ocena powinna uwzględniać przede wszystkim prawdopodobieństwo wystąpienia niebezpiecznego zdarzenia oraz możliwe skutki dla zdrowia lub życia pracownika.
Do szacowania ryzyka można wykorzystać różne metody, np. RISK SCORE, metodę opartą na PN-N-18002 lub inną metodę odpowiednią do rodzaju wykonywanej pracy i występujących zagrożeń.
Wynik pozwala określić, które zagrożenia wymagają podjęcia dodatkowych działań profilaktycznych. Jeżeli poziom ryzyka jest zbyt wysoki, pracodawca powinien zastosować rozwiązania techniczne, organizacyjne lub środki ochrony, które pozwolą je ograniczyć do poziomu dopuszczalnego.
Określenie środków profilaktycznych
Jeżeli zidentyfikowano zagrożenie, należy określić działania pozwalające wyeliminować lub ograniczyć związane z nim ryzyko. Mogą to być m.in.:
- zabezpieczenia techniczne,
- zmiany organizacji pracy,
- środki ochrony zbiorowej,
- środki ochrony indywidualnej,
- odpowiednie instrukcje,
- szkolenia pracowników,
- właściwe wyposażenie stanowiska.
Dokumentacja powinna zawierać również wyniki przeprowadzonej oceny, niezbędne środki profilaktyczne, datę przeprowadzenia oceny oraz wskazanie osób dokonujących oceny.
Jak wykonać ocenę ryzyka zawodowego i kto może ją przygotować?
Prawidłowa ocena ryzyka zawodowego to proces, a nie tylko wypełnienie gotowej tabeli.
Można go podzielić na kilka podstawowych etapów.
Krok 1. Poznanie stanowiska i wykonywanej pracy
Należy zebrać informacje dotyczące m.in. miejsca pracy, wykonywanych czynności, maszyn, urządzeń, narzędzi, materiałów, czasu wykonywania poszczególnych czynności oraz stosowanych zabezpieczeń. Ważne są również informacje od samych pracowników – to oni często najlepiej wiedzą, jakie sytuacje występują podczas codziennej pracy.
Krok 2. Identyfikacja zagrożeń
Należy ustalić wszystkie istotne zagrożenia występujące podczas wykonywania pracy.
Krok 3. Oszacowanie ryzyka
Dla każdego zidentyfikowanego zagrożenia określa się poziom ryzyka zgodnie z przyjętą metodą.
Krok 4. Ocena dopuszczalności
Należy odpowiedzieć na pytanie, czy obecny poziom ryzyka jest akceptowalny, czy wymagane są dodatkowe działania.
Krok 5. Dobór działań profilaktycznych
Jeżeli ryzyko wymaga ograniczenia, należy wskazać konkretne środki techniczne, organizacyjne lub ochronne.
Krok 6. Udokumentowanie wyników
Cały proces powinien zostać odpowiednio udokumentowany.
Kto może wykonać ocenę ryzyka zawodowego?
Przepisy nie ustanawiają jednego uniwersalnego certyfikatu uprawniającego do wykonywania wszystkich ocen ryzyka zawodowego. Osoba uczestnicząca w ocenie powinna jednak posiadać odpowiednią wiedzę pozwalającą na prawidłową identyfikację zagrożeń, ocenę ich możliwych skutków, oszacowanie ryzyka oraz dobór środków profilaktycznych. W procesie mogą uczestniczyć m.in. pracodawca, osoby realizujące zadania służby BHP, pracownicy znający oceniane stanowiska oraz – w razie potrzeby – inni specjaliści.
Odpowiedzialność za zapewnienie prawidłowego przeprowadzenia oceny pozostaje po stronie pracodawcy.
Dlatego w przypadku braku odpowiedniej wiedzy warto skorzystać ze wsparcia specjalisty ds. BHP, szczególnie przy bardziej złożonych stanowiskach i zagrożeniach.
Potrzebujesz oceny ryzyka zawodowego dla swojej firmy?
Przygotujemy dokumentację dopasowaną do rzeczywistych stanowisk i warunków pracy.
Kiedy trzeba aktualizować ocenę ryzyka zawodowego?
Pracodawcy często pytają: jak długo ważna jest ocena ryzyka zawodowego?
Nie istnieje jedna uniwersalna data ważności, np. rok, trzy lata czy pięć lat, właściwa dla każdej oceny.
Najważniejsze jest to, aby dokument był aktualny i odpowiadał rzeczywistym warunkom wykonywania pracy.
Ponowna ocena lub aktualizacja może być konieczna szczególnie:
- przy utworzeniu nowego stanowiska pracy,
- po zmianie zakresu wykonywanych czynności,
- po zmianie organizacji pracy,
- po wprowadzeniu nowych maszyn lub urządzeń,
- po zmianie technologii,
- po zastosowaniu nowych substancji lub materiałów,
- gdy pojawiają się nowe zagrożenia,
- po zmianie stosowanych środków ochrony,
- po zmianach wymagań prawnych mających wpływ na ocenę,
- gdy wcześniejsza ocena nie uwzględnia wszystkich zagrożeń,
- gdy informacje wykorzystane do sporządzenia oceny straciły aktualność.
Masz ocenę przygotowaną kilka lat temu?
Sam wiek dokumentu nie przesądza jeszcze, że jest on nieprawidłowy.
Warto jednak odpowiedzieć sobie na pytanie:
Czy od czasu jej przygotowania zmieniło się stanowisko, wyposażenie, zakres obowiązków, organizacja pracy albo występujące zagrożenia?
Jeżeli tak – dokument należy zweryfikować i w razie potrzeby zaktualizować.
Zapoznanie pracownika z oceną
Przygotowanie dokumentu nie kończy obowiązków pracodawcy.
Zgodnie z Kodeksem pracy pracodawca ma obowiązek informować pracowników o ryzyku zawodowym związanym z wykonywaną pracą oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami.
Dla celów dowodowych warto posiadać pisemne potwierdzenie zapoznania pracownika z wynikami oceny.
Może to być np.:
- karta zapoznania z oceną ryzyka,
- lista pracowników zapoznanych z oceną,
- indywidualne oświadczenie pracownika.
Co grozi za brak oceny ryzyka zawodowego?
Brak prawidłowo przeprowadzonej lub udokumentowanej oceny może zostać ujawniony podczas kontroli Państwowej Inspekcji Pracy.
Naruszenie przepisów lub zasad bezpieczeństwa i higieny pracy może stanowić wykroczenie przeciwko prawom pracownika. Zgodnie z art. 283 Kodeksu pracy za naruszenie przepisów lub zasad BHP może grozić grzywna od 1 000 zł do 30 000 zł.
Brak właściwej oceny może nabrać szczególnego znaczenia również wtedy, gdy dojdzie do wypadku przy pracy, a okaże się, że zagrożenie związane z wykonywaną czynnością nie zostało wcześniej prawidłowo rozpoznane.
Sprawdź swoją firmę – 5 pytań dla pracodawcy
Odpowiedz TAK lub NIE:
1. Czy posiadasz ocenę ryzyka dla wszystkich prac wykonywanych przez pracowników?
2. Czy ocena odpowiada temu, co pracownicy rzeczywiście wykonują?
3. Czy uwzględniono wszystkie istotne zagrożenia występujące podczas pracy?
4. Czy dokument został zweryfikowany po zmianach na stanowiskach pracy?
5. Czy możesz potwierdzić, że pracownicy zostali poinformowani o ryzyku i zasadach ochrony przed zagrożeniami?
Odpowiedziałeś NIE lub NIE WIEM?
Możemy zweryfikować Twoją dokumentację i przygotować aktualną ocenę ryzyka zawodowego.
Potrzebujesz oceny ryzyka zawodowego?
Ocena ryzyka zawodowego powinna przede wszystkim odpowiadać rzeczywistym warunkom wykonywania pracy. Dlatego przypadkowy dokument pobrany z internetu nie zawsze będzie właściwym rozwiązaniem.
Bezpieczna Strefa BHP i PPOŻ pomaga pracodawcom przygotować i uporządkować dokumentację z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy.
Możemy pomóc, jeżeli:
- zatrudniasz pierwszego pracownika i nie masz jeszcze oceny ryzyka,
- tworzysz nowe stanowisko pracy,
- nie posiadasz oceny dla części stanowisk,
- posiadana dokumentacja jest nieaktualna,
- zmienił się zakres obowiązków pracowników,
- wprowadzono nowe maszyny, urządzenia lub technologie,
- nie masz pewności, czy obecna ocena jest prawidłowa,
- przygotowujesz firmę do kontroli,
- chcesz uporządkować całą dokumentację BHP.
Masz już ocenę ryzyka, ale nie wiesz, czy jest aktualna?
Skontaktuj się z nami. Pomożemy zweryfikować potrzeby Twojej firmy i przygotować ocenę ryzyka zawodowego dostosowaną do rzeczywistych warunków pracy.
Ocenę ryzyka przygotowujemy dla firm z Warszawy i okolic oraz przedsiębiorstw z całej Polski. Dokumentację każdorazowo dostosowujemy do specyfiki działalności, stanowisk pracy, wykonywanych obowiązków oraz występujących zagrożeń.
Nie czekaj, aż brak lub nieaktualność dokumentacji zostanie zauważona podczas kontroli albo po wypadku.
